De Milgram is een nieuw werk in aanbouw. De naam is ontleent aan Stanley Milgram, de Amerikaanse psycholoog die in de jaren ’60 wereldfaam genoot door zijn experimenten waarin hij proefpersonen elektrische schokken liet toedienen aan andere proefpersonen. Twee van de drie mensen zou dit doen als hen dat opgedragen werd door een hogere autoriteit, bijvoorbeeld een chef of een officier in een leger. In 1961 was Adolf Eichmann, de laatste van de belangrijke Nazi’s, na een roemrucht proces in Jeruzalem, ter dood veroordeeld. De hele wereld vroeg zich af hoe het mogelijk was dat zo’n miezerig mannetje – het zou je buurman kunnen zijn geweest – het bijna industriële proces had bedacht waarmee miljoenen joden werden vermoord. Milgram’s experimenten leken hierop een helder antwoord te geven. Ruim vijftig jaar waren zijn conclusies onaantastbaar in de psychologie. Toen ik er als 1e jaarstudent over leerde werd wel de ethische kant van zijn onderzoek – andere mensen kwaad doen in de naam van de wetenschap kon gelukkig in 1989 niet meer – in twijfel getrokken, maar níet zijn conclusies.
Pas in 2013 waren er psychologen die zich nog eens goed verdiepten in de labverslagen van de experimenten. En daar kwam toch een ander beeld naar boven: de meeste mensen waren helemaal niet zo volgzaam onder invloed van een autoritaire onderzoeksleider. Velen maakten hun ongenoegen duidelijk kenbaar en wilden stoppen toen de reacties van de ‘leerling’ in het aangrenzende kamertje heftiger werden. De nieuwe installatie is dus geen eerbetoon aan Milgram, maar een “memento dubii”: gedenk te twijfelen. Ogenschijnlijk harde wetenschappelijke feiten kunnen bij nader inzien toch brozer zijn dan gedacht, zeker in de menswetenschappen!
Met deze machine breng ik een aantal klassieke psychologische experimenten, zoals de Stroop-test, de Go/No-go test en de Trailmaking-Test tot leven. Maar steeds als je een fout maakt, wordt je ‘bestraft’ met een spectaculaire bliksemflits en bijbehorende knal bovenop de installatie.