Hoe ontstond het leven op aarde? Zijn wij de enige ‘levende’ planeet in het universum? Hoe kan iets dat zo kwetsbaar is als een levend organisme toch een hele planeet koloniseren? Zijn alle levende wezens op onze planeet afkomstig van één en dezelfde gemeenschappelijke vooroudercel?
Op grote zwarte vogelpoten staat een elegante installatie van messing en Amerikaans notenhout. Prachtig afgewerkt. De grote glazen bol toont een turbulente ‘oersoep’. Blauw als het koud is, rood bij oververhitting.
De microscoop toont wat er gebeurt in de bol. Vier grote schuifregelaars vragen om verschoven te worden.
De Origin of Life neemt je mee naar 4 miljard jaar geleden, toen op aarde het eerste leven ontstond. Nu is het aan jou om de juiste omstandigheden te creëren…
Simulatie
Hier kan je zelf experimenteren met de Origin of Life simulatie:
Hydrothermale bronnen of getijdenpoelen?
We weten weinig zeker als het gaat om iets dat 4 miljard jaar geleden is gebeurd. Er zijn geen duidelijke theorieën die verklaren hoe het eerste leven ontstond en waar het gebeurde. Er zijn alleen ‘hypotheses’: mogelijkheden. Momenteel is de “hydrothermale bronnen” hypothese het meest gangbaar in de wetenschap, gevolgd door de “getijdenpoelen” hypothese.
De Origin of Life laat je met beide mogelijkheden spelen: ofwel aan het zeeoppervlak bij de kustlijn of diep onder water bij de heetwaterbronnen op de zeebodem.
Als het je lukt om de omstandigheden goed te krijgen, dan zie je hoe moleculen samenklonteren tot ingewikkelde constellaties met een celmembraan en vaak ook gespecialiseerde gebiedjes. Maar of dat dan al leven is, blijft een open vraag.
Wetenschapscommunicatie
De Origin of Life laat bezoekers actief nadenken over een complex vraagstuk als het ontstaan van het leven, dat op een voor ons onvoorstelbare tijdschaal plaatsvond. Dit zijn zo wat van de terugkerende thema’s in mijn gesprekken met bezoekers:
- Wanneer is iets levend?
- Hoe ziet een overgang van ‘levenloos’ naar ‘levend’ er uit? Wat was er voor nodig?
- Is het leven één keer ontstaan en zijn wij daarvan het resultaat? Of is het miljarden keren gebeurd en miljarden keren uitgedoofd?
- Hoe weten wetenschappers zo zeker dat al het leven op Aarde van één en dezelfde vooroudercel afkomstig is?
- Hoe zouden andere, eerdere vormen van leven er uit hebben gezien?
- Welke veranderingen heeft de aarde ondergaan door alle levende organismen?
- Welke gevolgen heeft de klimaatverandering voor het leven op Aarde?
- Als er miljarden sterren zijn met ieder nog veel meer planeten, dan moet er ergens toch een zijn die redelijk vergelijkbaar is met onze planeet?
- Als we op toevallig passerende asteroïden al complexe moleculen vinden, zoals aminozuren, wat zegt dat dan over de kansen dat er ergens buiten de Aarde leven is?
Daadwerkelijk in gesprek komen met het brede publiek is vaak lastig, maar de Origin of Life raakt een snaar bij iedere bezoeker: dit lijkt in niets op wat we in het dagelijks leven tegenkomen, dat moet dus wel interessant zijn!
Eenmaal in gesprek blijkt het ontstaan van het leven voor veel mensen een heel fascinerend thema.
Origins Center
In Nederland wordt veel onderzoek gedaan naar het ontstaan van het leven. Het Origins Center is de koepelorganisatie voor de meer dan 380 Nederlandse onderzoekers op dit vlak: biologen, geologen, wiskundigen, scheikundigen en astronomen. Zij hebben een hele leuke, toegankelijke brochure samengesteld: Oorsprong.
Op 19 mei 2026 heb ik mijn Origin of Life gepresenteerd op het jaarlijkse congres van het Origins Center, in Kerkrade. Ook serieuze onderzoekers blijken warm te lopen voor mijn bijzondere verbeelding van hun vakgebied.